Bijwoorden

Een bijwoord is een zinselement dat geen zelfstandig naamwoord is en iets zegt over hoe of wanneer een activiteit plaatsvindt(1)

In het Engels eindigen bijwoorden (adverbs) vaak op -ly (suddenly, quickly, slightly, etc). In het Nederlands worden ze niet verbogen en krijgen geen uitgang, behalve die van de vergrotende en overtreffende trap. Andere bijwoorden zijn die tijdselementen (vandaag, gisteravond, etc) en frequentie (twee keer, altijd, nooit) beschrijven. Meerdere bijwoorden hebben de werkwoordsuffix -Ha' om de betekenis van een woord om te keren. Dit zijn vaststaande woorden; het betekent niet dat alle bijwoorden kunnen worden voorzien van -Ha' om hetzelfde te bereiken.

batlh eervol not nooit
batlhHa' oneervol ngugh toen, op dat moment
bong per ongeluk, ongepland pay' plotseling
chaq misschien pe'vIl met kracht
chIch expres pIj vaak, frequent
DaH nu pIjHa' zelden, infrequent
Do' gelukkig qen recent
Do'Ha' pech, ongelukkig QIt langzaam
ghaytan waarschijnlijk reH altijd
ghaytanHa' onwaarschijnlijk roD regelmatig, gewoonlijk
ghIq nadien rut soms
jaS verschillend SIbI' direct
jaSHa' gelijk SIbI'Ha' later, eventueel
jay' intens tugh binnenkort
loQ iets tlhoS bijna
motlh gewoonlijk, te verwachten, typisch tlhoy excessief
neH alleen vabDot inclusief, ook
nIteb alleen vaj dus
nItebHa' samen wej nog niet
nom snel

Sommige 'tijds'-zelfstandige naamwoorden kunnen ook dienst doen als bijwoord.
DaHjaj vandaag DaHjaj po vanmorgen
wa'Hu' gisteren wa'Hu' ram gisteravond
wa'leS morgen wa'leS po morgenochtend

Bijwoorden die "frequentie" aanduiden kunnen worden gemaakt door nummers en de suffix -logh samen te voegen(2).
wa' een wa'logh eenmalig
cha' twee cha'logh dubbel
chorgh acht chorghlogh acht keer

In het Klingon komt een bijwoord gewoonlijk voor de object-werkwoord-voorwerp (object-verb-subject) constructie die het beschrijft. Als het een "tijds"bijwoord is, g=komt het voor elk ander bijwoord. DaHjaj nom Soppu' Vandaag aten ze snel

Een bijwoord kan tussen een object en een werkwoord worden geplaatst als het object de -'e' suffix heeft. HaqwI''e' DaH yISam Vind de chirurg nu!

Het bijwoord jay' is uniek in de zin, in dat het gebruikt wordt aan het einde van een zin en daardoor de hele zin 'invective' maakt (3). Dit betekent eigenlijk dat je vloekt.
qaStaH nuq? Wat gebeurt er? qaStaH nuq jay'? wat gebeurt er #$%@?
mIch 'elpu' Ze zijn de sector binnengekomen mIch 'elpu' jay' Ze zijn de #$%@ sector binnengekomen

Het bijwoord neH is uniek in de zin dat het na het werkwoord komt en het effect heeft van het minimaliseren of trivialiseren van een gebeurtenis.
qama' vIqIppu' neH Ik sloeg die gevangene amper!
Duj yIQotlh neH Schakel dat schip gewoon uit!
neH kun je ook gebruiken als bijwoord die na een zelfstandig naamwoord komt. Het betekent dan 'alleen'. yaS neH yIqIp Raak alleen de officier!

Sommige bijwoorden kunnen ook op zichzelf voorkomen. Ze functioneren dan als uitroepen. nom Snel! wej Nog niet!

Bronnen

1 : The Klingon Dictionary 5.4, p. 55

2 : The Klingon Dictionary 5.2, p. 55

3 : The Klingon Dictionary 5.4, p. 177

Categorie: Grammatica    Laatste bewerking: 04 Nov 2015, door KlingonTeacher    Eerste versie: 23 Aug 2014 door ChristaW


History: r6 < r5 < r4 < r3 - View wiki text
 
The Klingon Language Wiki is a private fan project to promote the Klingon language. See Copyright notice for details.